"Human Factors in Aviation" (2 дахь хэвлэл) нь нисэхийн салбарт хүний гаргадаг алдаа, түүний шалтгаан, түүнээс сэргийлэх арга замыг шинжлэх ухааны үндэслэлтэй тайлбарласан салбарын хамгийн нэр хүндтэй, суурь сурах бичгүүдийн нэг юм. Тус номыг салбарын нэртэй эрдэмтэд болох Eduardo Salas, Dan Maurino нар хамтран редакторлаж, 2010 онд Academic Press (Elsevier) хэвлэлийн газраас гаргажээ.
Энэхүү номын тухай голлох мэдээллийг хураангуйлан хүргэж байна.
1.Номын үндсэн бүтэц ба агуулга:
Ном нь ерөнхий ойлголтоос нарийвчилсан сэдэв рүү шилжих зарчмаар бичигдсэн бөгөөд дараах үндсэн чиглэлүүдийг хамардаг.
- Нисгэгчийн гүйцэтгэл (Pilot Performance): Нисгэгчийн анхаарал төвлөрөлт, ядаргаа, шийдвэр гаргалт, стресс болон мэдээллийг хүлээн авч боловсруулах чадвар.
- Хөлгийн дотоод нөөц баялгийн удирдлага (Crew Resource Management - CRM): Нисэх багийн гишүүдийн хоорондын харилцаа холбоо, манлайлал, харилцан ойлголцол болон багаар ажиллах зарчим.
- Агаарын хөлгийн дизайн ба систем: Хүн-машины интерфейс (Human-Machine Interface) буюу удирдлагын бүхээгний (cockpit) дизайн хүний бие физиологи, сэтгэл зүйн онцлогт хэрхэн тохирсон байх тухай.
- Шинэ үеийн технологиуд (NextGen): Автоматжуулалт нэмэгдсэн орчин үеийн нисэхийн салбарт тулгарч буй хүний хүчин зүйлийн шинэ сорилтууд.
2.2 дахь хэвлэлийн онцлог (Өмнөх хувилбараас юугаараа давуу вэ?)
1988 онд гарсан анхны хэвлэлээсээ хойш бараг 22 жилийн дараа шинэчлэгдсэн тул маш том өөрчлөлтүүд орсон.
- 50% шинэ контент: Орчин үеийн дижитал удирдлагын бүхээг, хиймэл оюун ухаан, автоматжуулсан системийн нөлөөг шинээр тусгасан.
- Бодит кэйсүүд (Case Examples): Онолыг амьдрал дээр илүү сайн ойлгуулахын тулд нисэхийн осол, зөрчлүүдийн бодит жишээнүүдийг баяжуулж оруулсан.
- Системийн хандлага: Хүний алдааг зөвхөн нисгэгчтэй холбохоос илүүтэйгээр агаарын хөдөлгөөний удирдагч, инженер техникийн ажилтан, байгууллагын соёл зэрэг системээр нь цогцоор авч үзсэн.
3.Хэнд зориулагдсан бэ?
Энэхүү ном нь нисэхийн салбарын өргөн хүрээний мэргэжилтнүүдэд гарын авлага болдог.
- Нисэхийн чиглэлээр суралцаж буй оюутнууд.
- Иргэний болон цэргийн нисгэгчид, нисэх багийнхан.
- Агаарын хөлгийн инженер, зохион бүтээгчид.
- Нисэхийн аюулгүй байдлын менежерүүд болон зохицуулах байгууллагын ажилтнууд.
Нисэхийн ослын 70-80 гаруй хувь нь хүний хүчин зүйлээс (human error) шалтгаалдаг тул энэ ном аюулгүй байдлыг хангах, эрсдэлийг удирдах шинжлэх ухааны хамгийн чухал сурах бичигт тооцогддог.