ИНҮТ
Номын сан
Human Factors In Aviation 1 edition

"Human Factors in Aviation" (анх 1988 онд хэвлэгдсэн) нь НАСА-гийн судлаач Эрл Л. Винер (Earl L. Wiener) болон Дэвид С. Нагел (David C. Nagel) нарын хянан тохируулсан, нисэхийн салбар дахь хүний хүчин зүйлийн судалгаа, аюулгүй байдлын үндсэн суурийг тавьсан дэлхийн хамгийн нэр хүндтэй, сонгодог сурах бичгүүдийн нэг юм.

Уг ном нь нисэхийн салбарт гардаг осол, дутагдлуудын дийлэнх хувь нь техникийн бус, хамаг л уян хатан хэрнээ хамгийн эмзэг хэсэг болох "хүн"-ээс (нисгэгч, диспетчер, инженер) шалтгаалдаг гэсэн үндсэн агуулгад тулгуурладаг. 

1.Номны бүтэц ба үндсэн агуулга:
 
Номыг ерөнхийгөөс тодорхой руу шилжих зарчмаар дараах 3 үндсэн хэсэгт хуваан авч үздэг: 
  • Ерөнхий ойлголт ба танин мэдэхүй: Хүний мэдээлэл боловсруулах чадвар, харааны болон орон зайн баримжаа, анхаарал хуваарилалт, танин мэдэхүйн хязгаарлалтыг онолын үүднээс тайлбарладаг.
  • Нисгэгчийн гүйцэтгэл ба бүхээгийн автоматжуулалт: Автомат удирдлагын систем (Autopilot) болон нисгэгч хоорондын харилцаа, дэлгэц болон хянах самбарын оновчтой загварчлал, автоматжуулалтаас үүдэлтэй нисгэгчийн анхаарал сулрах асуудлыг хөнддөг.
  • Нисэхийн системүүд ба сургалт: Бүхээгийн нөөцийн удирдлага (CRM - Crew Resource Management), багийн ажиллагаа, харилцаа холбоо, нисгэгчдийг сургах, дадлагажуулах арга зүйг багтаасан байдаг.
2.Номны ач холбогдол:
 
  1. Салбарын шилжилт: 1980-аад оны сүүлээр гарсан энэ ном нисэхийн салбарын анхаарлыг зөвхөн "онгоцны дизайн"-аас "хүн-машины харилцан үйлчлэл" рүү эргүүлсэн түүхэн үүрэгтэй.
  2. Асуудлыг шийдвэрлэхэд чиглэсэн: Осол эндэгдлийг зөвхөн шүүмжлэх бус, тодорхой асуудлуудыг шинжлэх ухааны үндэстэйгээр тодорхойлж, системийн инженерчлэлийн аргаар шийдэх гарцыг санал болгодог.
  3. Өргөн хүрээний уншигчид: Зөвхөн нисгэгч гэлтгүй нисэхийн инженер, зохион бүтээгчид, агаарын тээврийн менежерүүд болон аюулгүй байдлын мэргэжилтнүүдийн заавал унших сурах бичиг болдог.

Санамж: Ном анх 1988 онд гарсан тул зарим технологийн жишээ нь хуучирсан байж болох ч үндсэн онол нь хэвээр уншигддаг. Сүүлд Эдуардо Салас (Eduardo Salas) нарын шинэчлэн найруулсан 2 болон 3-р хэвлэлүүд нь NextGen (шинэ үеийн агаарын тээврийн систем), нисгэгчгүй нисэх төхөөрөмж (UAS) зэрэг орчин үеийн сэдвүүдийг багтаасан байдаг.