"Human Performance Modeling in Aviation" бол NASA-гийн 6 жилийн судалгааны төсөлд үндэслэн бичигдсэн, агаарын тээврийн салбарт хүний танин мэдэхүйн үйл ажиллагааг загварчлах замаар нислэгийн аюулгүй байдлыг сайжруулах аргуудыг гүнзгийрүүлэн судалсан салбартаа нэр хүндтэй бүтээл юм. Энэхүү номыг Дэвид К. Фойл (David C. Foyle) болон Бекки Л. Хүүи (Becky L. Hooey) нар редакторлон, 2008 онд анх хэвлүүлсэн байдаг.
Номны гол агуулга, бүтэц болон ач холбогдлыг хураангуйлан хүргэж байна.
1.Гол зорилго ба агуулга:
Уг бүтээл нь нисгэгч болон агаарын хөлгийн операторуудын зан төлөв, гаргаж болзошгүй алдаа дутагдлыг компьютерийн танин мэдэхүйн загварчлалаар (Cognitive Modeling) хэрхэн урьдчилан таамаглахыг харуулдаг. Салбарын үйлдвэрлэгчид болон эрдэм шинжилгээний 5 өөр баг өөрсдийн боловсруулсан загваруудыг NASA-гаас өгсөн бодит өгөгдөл дээр туршиж, үр дүнг нь харьцуулсан байдгаараа онцлогтой.
2.Судалсан хоёр гол асуудал:
Номонд аюулгүй байдлын дараах хоёр тодорхой тохиолдол (Case Study) дээр төвлөрч ажилласан байдаг:
- Нисэх буудлын таксины хөдөлгөөний алдаа: Нисгэгчид газрын гадаргуу дээр (Runway/Taxiway) хөдөлгөөн үйлдэж байхдаа зүг чигийн алдаа гаргах үйл явц.
- Хиймэл харааны системтэй (Synthetic Vision Systems) ойртолт, газардалт: Орчин үеийн нислэгийн бүхээгийн шинэ технологи, процедуруудыг ашиглан буулт хийх үеийн хүний гүйцэтгэл.
3.Номны бүтэц ба давуу тал:
- Загваруудын харьцуулалт: Оюун дүгнэлт, ажлын ачаалал, хүний алдаа зэргийг тооцдог танин мэдэхүйн 5 өөр загварын хүчин чадал, давуу болон сул талыг нэг бүрчлэн харьцуулсан.
- Системийн шинэчлэл: Нислэгийн бүхээгийн техник технологи, заавар журмыг урьдчилан загварчилж, "хэрвээ ингэвэл яах вэ" (What-if) гэсэн хувилбаруудаар турших боломжийг олгодог.
- Практик шийдэл: Онолоос илүүтэйгээр агаарын тээврийн системийн загварчлалд хүний хүчин зүйлийг (Human Factors) хэрхэн шууд интеграцчилж, хэрэглэх аргыг заасан.
4.Хэнд зориулагдсан бэ?
Энэхүү ном нь иргэний нисэхийн салбарын инженерүүд, нислэгийн аюулгүй байдлын шинжээчид, танин мэдэхүйн ухааны судлаачид болон агаарын тээврийн удирдлагын чиглэлээр суралцаж буй мэргэжилтнүүдэд чухал гарын авлага болдог.