ИНҮТ
Номын сан
Ten Questions About Human Error

"Ten Questions About Human Error: A New View of Human Factors and System Safety" бол аюулгүй байдлын алдартай судлаач Сидней Деккерийн (Sidney Dekker) 2004 онд туурвисан, системийн аюулгүй байдал болон хүний хүчин зүйлийн (human factors) салбарт хувьсгал хийсэн бүтээл юм.

Энэхүү ном нь осол дутагдлыг "хүний буруугаас болсон" гэж шууд дүгнэн, тухайн ажилтанд хариуцлага тооцоод өнгөрдөг уламжлалт хандлагыг шүүмжилдэг. Үүний оронд хүний алдаа бол ослын шалтгаан биш, харин системийн гүн дэх доголдол, зохион байгуулалтын асуудлуудын илрэл (шинж тэмдэг) юм гэдэг "Шинэ өнцөг"-ийг (New View) дэвшүүлсэн байдаг.

Номын бүлэг бүр хүний алдааны тухай түгээмэл асуудаг дараах 10 асуултад хариулах замаар үндсэн санаагаа тайлбарладаг.

1.Номын үндсэн 10 асуулт ба агуулга:

1.Энэ нь техникийн бүрэн бүтэн бус байдал уу, эсвэл хүний алдаа юу? (Was It Mechanical Failure or Human Error?)

  • Техник болон хүнийг тусад нь салгаж үзэх аргагүй бөгөөд тэд улам бүр харилцан хамааралтай систем болж хөгжиж байгааг тайлбарлана.

2.Аюулгүй системүүд яагаад ажиллагаагүй болдог вэ? (Why Do Safe Systems Fail?)

  • Систем өөрөө нарийн төвөгтэй болох тусам урьдчилан тааварлах боломжгүй шинэ эрсдэлүүд үүсдэг.

3.Эмч нар яагаад буу эзэмшигчдээс илүү аюултай вэ? (Why Are Doctors More Dangerous Than Gun Owners?)

  • Анагаах ухааны салбар дахь эрсдэл, алдааны магадлалыг системийн орчинтой нь холбон сонирхолтой харьцуулалтаар гаргасан.

4.Алдаа гэж үнэхээр байдаг уу? (Don't Errors Exist?)

  • "Алдаа" гэдэг нь тухайн үйл явдал болж өнгөрсний дараа (hindsight) дүгнэдэг шошго бөгөөд ажилтан яг тухайн цаг үедээ өөрт байгаа мэдээлэлдээ тулгуурлан хамгийн зөв гэсэн шийдвэрээ гаргаж байдаг.

5.Нөхцөл байдлын мэдрэмжээ (Situation Awareness) алдвал түүнийг юу орлох вэ? (If You Lose Situation Awareness What Replaces It?)

  • Хүмүүсийг "анхааралгүй байсан" гэж буруутгахын оронд, тухайн үед тэдний анхаарлыг юу тэгтэл их татаж, сарниулж байсныг судлах хэрэгтэй.

6.Операторууд яагаад хэт тайвширдаг (Complacent) вэ? (Why Do Operators Become Complacent?)

  • Хэт тайвшрах нь залхуурал биш, хамааралтай системүүд нь удаан хугацаанд найдвартай ажилласны үр дүнд үүсдэг зүй ёсны дасан зохицол юм.

7.Тэд яагаад дүрэм журам дагаж мөрддөггүй вэ? (Why Don't They Follow the Procedures?)

  • Бодит амьдрал дээрх ажлын орчин нь бичигдсэн дүрэм журмаас хамаагүй баялаг, зөрчилтэй байдаг тул хүмүүс ажлаа бүтэмжтэй болгохын тулд дүрмийг уян хатан хэрэглэхээс өөр аргагүй болдог.

8.Автоматжуулалтын тусламжтайгаар хүний алдааг системээс бүрмөсөн устгаж чадах уу? (Can We Automate Human Error Out of the System?)

  • Автоматжуулалт нь алдааг устгадаггүй, хамаг асуудлыг шийддэггүй. Харин алдаа үүсэх хэлбэр, шинж чанарыг өөрчилж, шинэ төрлийн эрсдэлүүдийг бий болгодог.

9.Систем аюулгүй байж чадах уу? (Will the System Be Safe?)

  • Аюулгүй байдал гэгч нь статик (хөдөлгөөнгүй) зүйл биш юм. Энэ нь байгууллага, хүмүүсийн тасралтгүй хичээл зүтгэл, дасан зохицох үйл явцын үр дүнд өдөр тутам шинээр бүтээгддэг динамик чанар юм.

10.Хүмүүст гаргасан алдааных нь төлөө хариуцлага хүлээлгэх ёстой юу? (Should We Hold People Accountable for Their Mistakes?)

  • Шийтгэл дээр суурилсан хариуцлага нь асуудлыг нуун дарагдуулахад хүргэдэг. Жинхэнэ хариуцлага гэдэг нь юу буруу болсныг ил тод хуваалцаж, системээ сайжруулахад суралцах явдал юм ("Шударга соёл" буюу Just Culture).

2.Номын гол ач холбогдол:

Энэхүү ном нь нисэх хүчин, анагаах ухаан, уул уурхай, үйлдвэрлэл зэрэг өндөр эрсдэлтэй салбарын удирдлагуудад зориулсан ширээний ном бөгөөд дараах өөрчлөлтийг уриалдаг.

  • Ажилчдыг хянах, шийтгэх тактикаас татгалзах.
  • Тэдний ажиллаж буй орчин, систем, багаж хэрэгслийг илүү аюулгүй, хүний үйлдэлд тусархуу болгож зохион байгуулах.
  • Хүнийг эрсдэлийн эх үүсвэр биш, харин системийг аюулгүй ажиллуулж чаддаг уян хатан, бүтээлч "шийдэл" гэж харах.

(Тэмдэглэл: Энэхүү ном нь сүүлд шинэчлэгдэн “Safety Differently: Human Factors for a New Era” нэрээр 2 дахь хэвлэл нь гарсан байдаг.)