Хавсралт 19 (Annex 19) нь Олон Улсын Иргэний Нисэхийн Байгууллага (ICAO)-аас гаргасан Нисэхийн аюулгүй ажиллагааны удирдлагын тухай олон улсын стандарт, зөвлөмжүүдийг багтаасан үндсэн баримт бичиг юм. Энэхүү хавсралт нь иргэний нисэхийн салбарт тохиолдож болох эрсдэл, аюулаас урьдчилан сэргийлэх, аюулгүй байдлыг системтэйгээр удирдахад чиглэгддэг.
1.Хавсралт 19-ийн үндсэн хоёр тулгуур:
Баримт бичиг нь аюулгүй байдлыг улсын болон байгууллагын түвшинд удирдах дараах хоёр гол тогтолцоог тодорхойлдог.
- Улсын аюулгүй ажиллагааны хөтөлбөр (State Safety Programme - SSP): ИКАО-ын гишүүн улс орнууд өөрийн нисэхийн салбарт аюулгүй байдлыг хянах, зохицуулах зорилгоор улсын хэмжээнд хэрэгжүүлэх хөтөлбөр.
- Аюулгүй байдлын удирдлагын тогтолцоо (Safety Management System - SMS): Нисэхийн үйлчилгээ үзүүлэгч байгууллагууд өөрийн үйл ажиллагааны эрсдэлийг хянах, удирдах зорилгоор дотооддоо хэрэгжүүлэх систем.
2.Аюулгүй байдлын удирдлагын тогтолцооны (SMS) гол элементүүд:
Annex 19-ийн дагуу байгууллагын SMS нь дараах үндсэн чиг үүргийг заавал агуулсан байх ёстой.
- Аюулыг илрүүлэх (Hazard Identification): Үйл ажиллагаанд тулгарч болох системчилсэн болон үйл ажиллагааны бүх эрсдэлийг олж тогтоох.
- Аюулгүй байдлын тайлагнал (Safety Reporting): Ажилчид аюул, осол зөрчлийн тухай мэдээллийг айдасгүйгээр, чөлөөтэй тайлагнах соёлыг бүрдүүлэх.
- Эрсдэлийн удирдлага (Risk Management): Илэрсэн эрсдэлийг үнэлэх, түүнийг зөвшөөрөгдөх түвшинд хүртэл бууруулах хяналтыг тогтоох.
- Гүйцэтгэлийн үнэлгээ (Performance Measurement): Байгууллагын аюулгүй байдлын зорилтууд хэр үр дүнтэй хэрэгжиж байгааг шинжлэх.
- Тасралтгүй сайжруулалт (Safety Assurance): Чанарын удирдлагын зарчимд суурилан аюулгүй ажиллагааг тогтмол сайжруулах.
Аnnex 19 болон ИНД-100 (Аюулгүй байдлын удирдлагын тогтолцоо) нь иргэний нисэхийн салбарын хоёр үндсэн түвшний оролцогчдод зориулагдсан. Үүнд төрийн зохицуулах байгууллага болон нислэг үйлдвэрлэлд шууд оролцдог аж ахуйн нэгжүүд багтана.
Уг стандарт нь дараах байгууллага, удирдлагуудад заавал мөрдөгдөх хууль эрх зүйн зохицуулалт болдог.
1. Төрийн захиргааны байгууллагууд (Улсын түвшинд):
- Иргэний нисэхийн асуудал эрхэлсэн яам, агентлаг: Монгол Улсын хувьд Зам, тээврийн яам болон Иргэний Нисэхийн Ерөнхий Газар (ИНЕГ).
- Төрийн удирдлагууд: Салбарын хууль тогтоомж, бодлого боловсруулагчид, Улсын аюулгүй ажиллагааны хөтөлбөр (SSP)-ийг хэрэгжүүлэх үүрэг бүхий албан тушаалтнууд.
2. Үйлчилгээ үзүүлэгч байгууллагууд (Үйл ажиллагааны түвшинд):
Нисэхийн салбарт үйл ажиллагаа явуулж буй дараах аж ахуйн нэгжүүдийн Дээд удирдлага (Accountable Manager) болон Аюулгүй ажиллагааны менежерүүд (Safety Managers) үүнийг заавал хэрэгжүүлэх ёстой:
- Агаарын тээвэрлэгчид: Иргэний болон ачаа тээврийн бүх авиакомпаниуд (Жишээ нь: МИАТ, Хүнну Эйр, Аэро Монголиа г.м).
- Нисэх буудлууд: Аэродромын үйл ажиллагаа, газрын үйлчилгээ эрхлэгч байгууллагууд (Жишээ нь: Чингис Хаан олон улсын нисэх буудал).
- Агаарын навигацийн үйлчилгээ: Нислэгийн хөдөлгөөний удирдлага, холбоо, навигаци, ажиглалтын үйлчилгээ үзүүлэгч төвүүд.
- Техник үйлчилгээний байгууллагууд (AMO): Агаарын хөлгийн засвар үйлчилгээ, инженерчлэлийн багууд.
- Сургалтын байгууллагууд (ATO): Нисгэгч, инженер, нислэгийн удирдагч бэлтгэдэг зөвшөөрөгдсөн сургалтын төвүүд.
- Үйлдвэрлэгчид: Агаарын хөлөг, хөдөлгүүр болон эд анги зохион бүтээгч, үйлдвэрлэгч компаниуд.
3. Нисэхийн нарийн мэргэжилтнүүд (Ажилтны түвшинд):
Аюулгүй байдлын мэдээллийг доороос дээш мэдээлэх, соёлыг бүрдүүлэх зорилгоор дараах ажилтнуудад өдөр тутмын зааварчилгаа болон зориулагддаг.
- Агаарын хөлгийн дарга болон нисгэгчид
- Нислэгийн хөдөлгөөний удирдагч нар
- Агаарын хөлгийн техникч, инженерүүд
- Нисэх буудлын перрон, газрын үйлчилгээний ажилтнууд