ИНҮТ
Номын сан
Annex 18 /The Safe Transport of Dangerous Goods by Air/

Олон улсын иргэний нисэхийн байгууллага (ICAO)-ын Хавсралт 18 буюу "Аюултай ачааг агаараар аюулгүй тээвэрлэх" (The Safe Transport of Dangerous Goods by Air) нь агаарын хөлгөөр аюултай бараа, материалыг тээвэрлэхэд мөрдөх үндсэн зарчим, стандарт, зөвлөмжүүдийг тогтоосон олон улсын эрх зүйн баримт бичиг юм. Монгол Улсын Иргэний Нисэхийн Ерөнхий Газар болон үндэсний дүрэм журамд энэхүү хавсралтыг шууд удирдлага болгон ашигладаг. 

1. Үндсэн зорилго ба ач холбогдол:
 
  • Аюулгүй байдлыг хангах: Нисэх баг, зорчигчид, агаарын хөлөг болон байгаль орчныг аюултай ачаанаас үүдэлтэй эрсдэлээс хамгаалах.
  • Стандартжуулалт: Дэлхийн бүх улс орнуудад аюултай ачаа тээвэрлэлтийн нэгдсэн журмыг мөрдүүлэх.
2. Техникийн зааварчилгаа (Doc 9284):
 
Хавсралт 18 нь ерөнхий зарчмуудыг тусгадаг бол түүнийг амьдрал дээр хэрэгжүүлэх нарийвчилсан дүрмийг ICAO Doc 9284 буюу Техникийн зааварчилгаа (Technical Instructions)-д заасан байдаг. Үүнд:
  • Аюултай ачааны ангилал (тэсрэх, шатамхай, хортой, цацраг идэвхт бодис гэх мэт).
  • Баглаа боодол, шошгожуулалтад тавигдах шаардлага.
  • Зорчигчдын гар тээш болон бүртгэгдсэн ачаанд тээвэрлэхийг хориглох эсвэл зөвшөөрөх зүйлсийн жагсаалт.

3.Гол заалтууд ба хязгаарлалтууд:

  • Бүхээгийн хязгаарлалт: Аюултай ачааг зорчигчдын бүхээг болон нисгэгчийн бүхээгт (тусгайлан зөвшөөрснөөс бусад тохиолдолд) тээвэрлэхийг хориглоно.
  • Бохирдлыг арилгах: Хэрэв аюултай ачаа гоожсон эсвэл гэмтсэнээс агаарын хөлөг бохирдсон бол нэн даруй цэвэрлэх ёстой. Цацраг идэвхт бодисоор бохирдсон хөлгийг шууд нислэгээс хасдаг.
  • Хүлээх хариуцлага: Ачаа илгээгч нь бараагаа зөв тодорхойлж, баглаж, тунхаглах үүрэгтэй бол агаарын тээвэрлэгч нь түүнийг хүлээн авч, ачихын өмнө хяналтын хуудсаар шалгах ёстой.
Хавсралт 18 болон түүний дагалдах техникийн зааварчилгаа нь агаарын тээврийн сүлжээнд оролцож буй дараах гол талуудад шууд зориулагдсан бөгөөд тэдгээрийн хүлээх үүрэг, хариуцлагыг хуульчлан тогтоодог.
 
1. Ачаа илгээгч ба үйлдвэрлэгчид (Shippers)
  • Хэнд: Аюултай ачааг агаараар тээвэрлүүлэхээр захиалга өгч буй иргэн, аж ахуйн нэгжүүд.
  • Яагаад: Барааг зөв ангилах, зөвшөөрөгдсөн сав баглаа боодолд хийх, стандартын дагуу шошгожуулах, "Аюултай ачааны тунхаглал" (Shipper's Declaration)-ыг үнэн зөв бөглөх үүргийг хүлээдэг.
2. Агаарын тээвэрлэгчид (Air Carriers / Airlines)
  • Хэнд: МИАТ, Хүннү Эйр, Аэро Монголиа болон бусад олон улсын агаарын тээврийн компаниуд, тэдгээрийн ачаа хүлээн авагчид.
  • Яагаад: Ачааг онгоцонд ачихаас өмнө стандартын дагуу шалгаж (Acceptance check), онгоцны хаана, хэрхэн байршуулах (Loading), нисгэгчид урьдчилан мэдэгдэх (NOTOC) дүрмийг мөрдөхөд ашигладаг.
3. Нисэх буудал ба Газрын үйлчилгээний компаниуд (Ground Handlers)
  • Хэнд: Онгоцны ачаа тээшийг ангилдаг, зөөдөг, ачдаг газрын албаны ажилтнууд.
  • Яагаад: Аюултай ачааг хадгалах, терминал дотор тээвэрлэх, онгоцонд ачих үеийн аюулгүй байдлыг хангах, ослын үед ажиллах төлөвлөгөөг боловсруулахад зориулагдсан.
4. Нисэхийн удирдах байгуулагууд (Civil Aviation Authorities)
  • Хэнд: Монгол Улсын Иргэний Нисэхийн Ерөнхий Газар (ИНЕГ) болон бусад улсын нисэхийн хяналтын байгууллагууд.
  • Яагаад: Үндэсний хэмжээнд мөрдөх дүрэм журам (жишээ нь, ИНД-92) зохиох, аюултай ачаа тээвэрлэх тусгай зөвшөөрөл олгох, аудит шалгалт хийхэд суурь болдог.
5. Жирийн зорчигчид (Passengers)
  • Хэнд: Нисэх онгоцоор зорчиж буй бүх иргэд.
  • Яагаад: Гар тээш болон бүртгэгдсэн ачаанд юуг авч явж болох (жишээ нь: повер банк, утасны батерей, зарим төрлийн эм, спиртлэг ундааны хязгаарлалт), юуг огт авч явж болохгүйг зохицуулдаг тул зорчигч бүрт хамааралтай.