ИНҮТ
Номын сан
Annex 13 /Aircraft Accident and Incident Investigation/
ИКАО (Олон улсын иргэний нисэхийн байгууллага)-ын Хавсралт 13 буюу "Aircraft Accident and Incident Investigation" (Агаарын хөлгийн осол, зөрчлийг шинжлэн шалгах) нь олон улсын иргэний нисэхийн салбарт гарсан осол, ноцтой зөрчлийг хэрхэн бүртгэх, мэдэгдэх, болон шинжлэн шалгах үйл ажиллагааг зохицуулдаг үндсэн стандарт, зөвлөмж юм. 
 
Энэхүү хавсралтын гол зорилго, үндсэн зарчмуудыг доор багцлан харуулав.
 
1.Үндсэн зорилго:
 
  • Урьдчилан сэргийлэх: Шинжлэн шалгах үйл ажиллагааны цорын ганц зорилго нь ирээдүйд гарч болзошгүй осол, зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх явдал юм.
  • Буруутан тогтоохгүй байх: Энэхүү хавсралтаар хийгддэг судалгаа нь хэн нэгний хуулийн хариуцлага, буруутныг тогтоох, эсвэл ял зэм хүлээлгэх зорилго агуулдаггүй.
2.Осол болон Ноцтой зөрчлийн тодорхойлолт:
 
Хавсралт 13-т агаарын хөлгийн ашиглалтын үед гарсан тохиолдлуудыг дараах байдлаар ангилдаг: 
  • Осол (Accident): Хүн амь насаа алдах эсвэл хүнд гэмтэх, агаарын хөлөгт бүтцийн ноцтой эвдрэл үүсэх, эсвэл агаарын хөлөг сураггүй алга болсон тохиолдлууд.
  • Ноцтой зөрчил (Serious Incident): Ослын нөхцөл байдалд хүргэхэд тун ойрхон байсан, агаарын хөлгийн аюулгүй байдалд өндөр эрсдэл учруулсан тохиолдлууд.
3.Хүлээх үүрэг хариуцлага:
 
Осол, зөрчил гарахад хэд хэдэн улс хамтран ажиллах үүрэг хүлээдэг. 
 
  • Тухайн улс (State of Occurrence): Осол гарсан газар нутгийн улс нь шинжлэн шалгах ажиллагааг эхлүүлэх, удирдах, эсвэл өөр улсад шилжүүлэх үндсэн үүрэгтэй.
  • Бүртгэлтэй улс (State of Registry): Агаарын хөлгийг өөрийн улсад бүртгэсэн төр.
  • Ашиглагч улс (State of the Operator): Тухайн агаарын хөлгийг ашиглаж буй компани харьяалагддаг төр.
  • Зохион бүтээгч болон Үйлдвэрлэгч улс (State of Design / State of Manufacture): Агаарын хөлгийн техник, бүтцийг хариуцах улсууд шинжлэн шалгах багт төлөөлөгчөө томилон оролцуулах эрхтэй.
3.Тайлагнах үйл ажиллагаа:
 
Шинжлэн шалгах ажиллагааны явцад дараах тайлангуудыг гаргадаг. 
  1. Урьдчилсан тайлан (Preliminary Report): Осол болсноос хойш 30 хоногийн дотор баримт үйл явдлыг нэгтгэсэн тайланг гаргаж холбогдох улсуудад хүргүүлнэ.
  2. Эцсийн тайлан (Final Report): Ослын шалтгаан, нөхцөл байдлыг нарийвчлан тогтоож, цаашид авах аюулгүй байдлын зөвлөмжийг (Safety Recommendations) тусгасан эцсийн тайланг олон нийтэд нээлттэй нийтэлдэг.
ИКАО-ын Хавсралт 13 нь иргэний нисэхийн салбарт үйл ажиллагаа явуулж буй мэргэжлийн байгууллагууд болон төр засаг, зохицуулах байгууллагуудад зориулагдсан.
 
Энэхүү баримт бичгийг дараах гол талууд өдөр тутмын үйл ажиллагаа болон онцгой байдлын үед мөрдлөг болгон ашигладаг.
 
1. Төрийн болон Хараат бус шинжлэн шалгах байгууллагууд
  • Үндэсний мөрдөн шалгах албад: Осол, зөрчлийг шалгах эрх бүхий хараат бус байгууллагууд (Жишээ нь: Монгол Улсын Нислэг техникийн осол, зөрчлийг шинжлэн шалгах алба, АНУ-ын NTSB гэх мэт).
  • Иргэний нисэхийн удирдах газрууд: Нисэхийн дүрмийн хэрэгжилтэд хяналт тавьдаг төрийн байгууллагууд (Монгол Улсын ИНЕГ).
2. Агаарын хөлөг ашиглагчид ба Үйлдвэрлэгчид
  • Агаарын тээвэрлэгчид (Авиакомпаниуд): Өөрийн хөлөгт осол гарсан үед олон улсын комисстой хэрхэн хамтран ажиллах, мэдээллийг хэрхэн нууцлах, дамжуулах журмыг мөрдөхөд ашиглана.
  • Нисэх онгоц, хөдөлгүүр үйлдвэрлэгчид: (Жишээ нь: Boeing, Airbus) Шинжлэн шалгах ажиллагаанд өөрийн техникийн зөвлөхүүдийг оролцуулах, бүтцийн алдааг засах зөвлөмж авахын тулд дагаж мөрдөнө.
3. Нисэхийн мэргэжилтнүүд ба Багийн гишүүд
  • Нисгэгчид, Инженерүүд, Диспетчерүүд: Осол, зөрчлийн үед тэдний өгсөн мэдүүлэг, "хар хайрцаг"-ны бичлэгийг хуулийн дагуу шийтгэл оноох зорилгоор ашиглахгүй байх баталгааг энэ хавсралт олгодог тул тэдний эрх ашгийг хамгаалахад зориулагддаг.
4. Нисэх буудлууд болон Агаарын навигацийн үйлчилгээ үзүүлэгчид
  • Осол, зөрчил гарахад өөрийн бүсэд байсан радар, холбооны бичлэг, баримт материалыг хэрхэн хамгаалж, мөрдөн шалгах багт хүлээлгэж өгөхийг мэдэхийн тулд ашигладаг.