ИКАО-ын Хавсралт 10 (Annex 10) /Нисэхийн цахилгаан холбоо/ - IV Боть нь Олон улсын иргэний нисэхийн байгууллага (ICAO)-аас гаргасан, агаарын хөлгийн ажиглалт (surveillance) болон агаарт мөргөлдөхөөс зайлсхийх системүүдийн олон улсын стандарт, зөвлөмжүүдийг (SARPs) тусгасан үндсэн баримт бичиг юм.
1.Үндсэн зориулалт:
Энэхүү ботийн гол зорилго нь агаарын хөдөлгөөний удирдлага (ATC) болон нисгэгчдэд агаарын орон зайн нөхцөл байдлыг үнэн зөв, бодит хугацаанд мэдээлэх, агаарын хөлгүүд хоорондоо мөргөлдөх эрсдэлээс урьдчилан сэргийлэх техникийн болон ашиглалтын нэгдсэн стандартыг тогтооход оршино.
2.Агуулгын үндсэн хэсгүүд:
- Хоёрдогч ажиглалтын радар (SSR - Secondary Surveillance Radar):
- Mode A болон Mode C: Агаарын хөлгийн таних тэмдэг (код) болон өндрийн мэдээллийг дамжуулах радар.
- Mode S: Илүү өндөр нарийвчлалтай, агаарын хөлөг бүрд өвөрмөц хаяг оноож, өгөгдөл солилцох боломжтой дэвшилтэт радарын систем.
- Агаарт мөргөлдөхөөс зайлсхийх систем (ACAS - Airborne Collision Avoidance System):
- Агаарт яваа хөлгүүд бие биетэйгээ хэт ойртох үед нисгэгчид урьдчилан анхааруулга (Traffic Advisory) болон босоо тэнхлэгт маневр хийх зааварчилгаа (Resolution Advisory - ACAS II) өгдөг системийн техникийн үзүүлэлтүүд.
- Хамаарах автомат ажиглалт (ADS-B - Automatic Dependent Surveillance-Broadcast):
- Агаарын хөлөг өөрийн байршил, хурд зэрэг мэдээллийг хиймэл дагуулын (GNSS) тусламжтайгаар газрын станц болон бусад хөлгүүдэд тасралтгүй цацах ажиглалтын систем.
ИКАО-ын Хавсралт 10, IV Боть нь агаарын тээврийн аюулгүй байдал, техник ашиглалтыг хариуцдаг дараах нарийн мэргэжилтнүүд болон байгууллагуудад зориулагдсан.
1. Нисэхийн инженер, техникийн ажилтнууд (CNS Engineers)
- Хэнд: Холбоо, навигаци, ажиглалтын (CNS) инженерүүд.
- Зориулалт: Газрын радар (SSR, Mode S) болон ADS-B станцуудыг суурилуулах, тохируулах, техникийн бэлэн байдлыг хангахад хэрэглэнэ.
2. Иргэний нисэхийн удирдах байгууллагууд (Regulators)
- Хэнд: Монгол Улсын Иргэний нисэхийн ерөнхий газар (ИНЕГ) зэрэг төрийн байгууллагууд.
- Зориулалт: Олон улсын стандартыг үндэсний хууль тогтоомж, Иргэний нисэхийн дүрэмд (жишээ нь, ИНД-171, ИНД-174) тусгаж, мөрдүүлэхэд ашиглана.
3. Нислэгийн хөдөлгөөний үйлчилгээний байгууллагууд (ANSPs)
- Хэнд: Нислэгийн удирдагчид болон агаарын хөдөлгөөнийг зохицуулагч албад.
- Зориулалт: Агаарын хөлгүүдийг радарын дэлгэц дээр хэрхэн зөв харах, мэдээллийн нарийвчлалыг хэрхэн хянах ажиллагааны журмыг боловсруулахад хэрэглэнэ.
4. Агаарын хөлгийн инженерүүд болон Техникчид
- Хэнд: Авиа компаниудын (МИАТ, Aero Mongolia гэх мэт) агаарын хөлгийн засвар үйлчилгээний ажилтнууд.
- Зориулалт: Онгоцон дээрх хариулагч (Transponder) болон мөргөлдөхөөс зайлсхийх системийг (ACAS/TCAS) шалгаж, олон улсын стандартад нийцэж байгааг баталгаажуулахад ашиглана.
5. Нисэхийн тоног төхөөрөмж үйлдвэрлэгчид
- Хэнд: Радар, онгоцны төхөөрөмж үйлдвэрлэгч дэлхийн компаниуд (Thales, Indra, Garmin гэх мэт).
- Зориулалт: Төхөөрөмжүүдээ дэлхий даяар ашиглах боломжтой, нэгдсэн стандарттай бүтээхэд энэ ботийг үндсэн гарын авлагаа болгодог.