Хавсралт 9 (Annex 9) буюу "Хялбаршуулалт" (Facilitation) нь Олон улсын иргэний нисэхийн байгууллага (ICAO) хууль тогтоомжийн хүрээнд гаргасан, улс хоорондын агаарын тээврийн үйлчилгээг хурдан шуурхай, чирэгдэлгүй, аюулгүй нэвтрүүлэх стандарт, зөвлөмжүүдийг багтаасан албан ёсны баримт бичиг юм. Энэхүү хавсралт нь олон улсын нислэгээр аялагч зорчигч, агаарын хөлөг, ачаа тээш, шуудан зэргийг хил, гааль, цагаачлалын шалгалтаар нэвтрүүлэх үйл явцыг хялбарчлах үндсэн зорилготой.
1.Үндсэн зорилго ба үүрэг:
- Ажиллагааг хурдасгах: Зорчигч болон ачаа тээврийг хилийн хяналтаар (гааль, паспорт, хорио цээр) орох хугацааг хамгийн бага түвшинд барих.
- Аюулгүй байдлыг хангах: Хялбаршуулах үйл явцыг хэрэгжүүлэхдээ нисэхийн аюулгүйн хамгаалалт болон хууль сахиулах ажиллагааг сулруулахгүй, өндөр түвшинд хадгалах.
- Хамтын ажиллагааг дэмжих: Иргэний нисэхийн байгууллага, Хил хамгаалах, Гааль, Мэргэжлийн хяналт болон Эрүүл мэндийн байгууллагуудын уялдаа холбоог сайжруулах.
2.Хавсралт 9-ийн гол бүлгүүд ба агуулга:
Баримт бичиг нь нисэхийн салбарын дараах чиглэлүүдийг зохицуулдаг.
- Агаарын хөлгийн нэвтрэлт: Нисэх буудалд буух болон хөөрөх үеийн бичиг баримтын бүрдүүлэлтийг цөөлөх үүрэг хүлээлгэнэ.
- Зорчигч ба тээш: Паспорт шалгах үйл явцыг дижитал болгох, зорчигчийн мэдээллийн систем (API/PNR) ашиглах, тээшний хяналтыг хялбарчлах.
- Ачаа тээвэр ба шуудан: Олон улсын худалдааг дэмжих зорилгоор агаарын ачааны гаалийн бүрдүүлэлтийг цахимжуулах цахим ачааны тэмдэглэл (e-Freight) нэвтрүүлэх.
- Эрүүл мэндийн зохицуулалт: Олон улсын хэмжээнд халдварт өвчин дэгдэх үед авах хариу арга хэмжээ, нисэх буудлын эрүүл ахуйн шаардлагыг тодорхойлно.
- Тусгай хэрэгцээт иргэд: Хөгжлийн бэрхшээлтэй зорчигчдод нисэх буудал болон агаарын хөлөгт саадгүй зорчих нөхцөлийг бүрдүүлэх.
3.Орчин үеийн чиг хандлага:
Зорчигчдын тоо тасралтгүй өсөж байгаатай холбоотойгоор Хавсралт 9-ийн хүрээнд дараах дижитал шинэчлэлүүд хүчтэй хийгдэж байна.
- Биометрик технологи: Нүүр царай таних систем ашиглан цаасгүй, хурдан нэвтрэх боломж.
- Дижитал эрүүл мэндийн үнэмлэх: Цаашдын цар тахал, онцгой байдлын үед бэлэн байх систем.
- Хиймэл оюун ухаан ба Кибер аюулгүй байдал: Зорчигчдын мэдээллийн нууцлал болон аюулгүй байдлыг хамгаалах цахим шийдлүүд.
Хавсралт 9 (Annex 9 /Facilitation/) нь агаарын тээврийн экосистемд оролцогч бүх талуудад зориулагдсан бөгөөд тэдгээрийн эрх, үүргийг зохицуулдаг. Үүнийг үндсэн 4 бүлэгт хувааж үзэж болно.
1. Төрийн болон Хяналтын байгууллагууд
Эдгээр байгууллагууд Хавсралт 9-ийн стандартыг хууль тогтоомждоо тусгаж, хэрэгжүүлэх үүрэгтэй:
- Иргэний нисэхийн байгууллагууд (Жишээ нь: Монголын ИНЕГ)
- Хил хамгаалах, Цагаачлалын алба (Паспорт, виз шалгах үйл явцыг хялбарчлах)
- Гаалийн байгууллага (Ачаа тээш, карго бүрдүүлэлтийг цахимжуулах)
- Эрүүл мэнд, Мал эмнэлэг, Ургамал хорио цээрийн алба
2. Агаарын тээвэрлэгчид (Авиакомпаниуд)
Олон улсын нислэг үйлдэж буй авиакомпаниуд (Жишээ нь: МИАТ, Хүннү Эйр гэх мэт) зорчигч болон ачааг тээвэрлэхдээ дараах дүрмийг мөрдөнө:
- Зорчигчдын мэдээллийг хил нэвтрэхээс өмнө урьдчилж илгээх (API/PNR систем).
- Нислэгийн баримт бичгийг стандарт хэлбэрт оруулах, цахимжуулах.
3. Нисэх буудлын операторууд
Олон улсын нисэх буудлууд (Жишээ нь: Чингис Хаан олон улсын нисэх буудал) зорчигчдод чирэгдэлгүй үйлчлэх дэд бүтцийг бүрдүүлнэ:
- Биометрик болон өөрөө бүртгүүлэх (Self check-in) ТҮЦ-үүдийг байршуулах.
- Тээш боловсруулах автоматжуулсан системийг нэвтрүүлэх.
- Тусгай хэрэгцээт (Хөгжлийн бэрхшээлтэй) зорчигчдод зориулсан тусгай гарц, налуу зам, тэмдэглэгээг бэлдэх.
4. Аялагчид болон Зорчигчид (Эцсийн хэрэглэгч)
Шууд утгаараа энэ журам нь зорчигч танд зориулагдсан. Үүний ачаар та:
- Нисэх буудал дээр урт дараалалд зогсох хугацаагаа хэмнэнэ.
- Олон улсын хэмжээнд хүлээн зөвшөөрөгдсөн цахим паспорт (e-Passport) ашиглан автомат хаалгаар (e-Gate) хурдан нэвтэрнэ.
- Өөрийн эрхээ хамгаалуулж, аюулгүй, ая тухтай аялах нөхцөлөөр хангагдана.